Various colors and styles of scagliola columns

Scagliola: ιστορική αναδρομή μιας πολύτιμης τέχνης

Λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν την τέχνη της Scagliola και την γοητεία αυτής της ιδιαίτερης τεχνικής, η οποία χρησιμοποιώντας φυσικά υλικά, καταφέρνει και αποδίδει τέλεια το αποτέλεσμα και την αίσθηση πολύτιμων υλικών, όπως το μάρμαρο, αλλά και άλλων πετρωμάτων και πολύτιμων λίθων.

Η ιστορία της τέχνης Scagliola πιθανότατα ξεκινάει από τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους, καθώς έργα Scagliola φαίνεται να εμφανίζονται από τόσο παλιά.

Η μεγαλύτερη άνθησή της παρατηρείται από τον 16ο – 17οαιώνα. Την μεταβατική αυτή περίοδο ανάμεσα στο τέλος της Αναγέννησης και στην αρχή της εποχής του Μπαρόκ αναδύεται η τέχνη της Scagliola με αρχική γενέτειρά της την Ιταλία και στη συνέχεια την εξάπλωσή της στην υπόλοιπη Ευρώπη. Πιθανότερος εφευρέτης της νέας μεθόδου θεωρείται ο Guido Fassi (Carpi, 1585-1649), ο οποίος χρησιμοποιώντας φυσικά υλικά πετυχαίνει την τέλεια απόδοση του μαρμάρου, υλικό μεγάλης αξίας, τότε και σήμερα. Αμέσως ξεκινάει η εφαρμογή της τέχνης Scagliola σε εκκλησίες και ιστορικά κτίρια στην Ιταλία, στην Αυστρία και στην Γερμανία: καθεδρικοί ναοί και εκκλησίες στο Carpi, στο Gottro, στη Φλωρεντία της Ιταλίας, στα βασιλικά ανάκτορα του Μονάχου και πολλά άλλα, έργα που τα περισσότερα σώζονται και σήμερα.

Έχει αξία να κοιτάξουμε κάποια βασικά στοιχεία για την εποχή της εμφάνισης της Scagliola. Το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό του στυλ της μεταβατικής αυτής ιστορικής περιόδου είναι η σταδιακή εγκατάλειψη των απλών φορμών της Αναγέννησης και η αντικατάστασή τους από πιο δυναμικές και ζωηρές φόρμες. Η εμφάνιση της Scagliola εξυπηρετεί τέλεια τον νέο σκοπό και υπηρετεί πιστά το νέο στυλ. Όχι μόνο το μάρμαρο αλλά και άλλα πολύτιμα υλικά απεικονίζονται τέλεια με τη νέα τεχνική, υλικά που χρησιμοποιούνται ανελλιπώς στην συγκεκριμένη εποχή, όπου παρουσιάζεται ζωηρή και πολυτελής διακόσμηση. Από τότε είναι σαφές πως και ο πιο ειδικευμένος επισκέπτης αδυνατεί να καταλάβει οποιαδήποτε διαφορά στα έργα Scagliola συγκρινόμενα με αυτά από μάρμαρο ή άλλα πετρώματα.

Παρ’ όλα αυτά, όλοι οι ιστορικοί τέχνης κάνουν σαφές πως η τέχνη Scagliola δεν υπήρξε ποτέ απλώς μια οικονομική εναλλακτική για την αντικατάσταση πολύτιμων υλικών, αλλά αναδείχθηκε σε μια πολύτιμη τέχνη ανά τους αιώνες, με αριστουργήματα που εκτιμούνταν δεόντως για την καλλιτεχνική τους αξία από βασιλιάδες και ηγεμόνες της εποχής. Αντίστοιχα, και στη σημερινή εποχή τα έργα Scagliola εκτιμούνται ως τέτοια με μεγάλη καλλιτεχνική αξία σε gallery, δημοπρασίες και γενικά στην καλλιτεχνική σκηνή και αγορά παγκοσμίως. Οι φλωρεντινοί τεχνίτες κάνουν σαφές από τότε μέχρι σήμερα πως το σκάλισμα σε επιφάνειες με τέτοιο περίτεχνο και λεπτομερειακό τρόπο είναι δυνατό με τη μέθοδο Scagliola, ενώ καθίσταται αδύνατο στο μάρμαρο, ακόμα και από τον πιο ικανό τεχνίτη.

Έτσι η Scagliola, ενώ γεννήθηκε με φυσικά υλικά, εξελίχθηκε σε αληθινή τέχνη, αντικατοπτρίζοντας την φινέτσα και την πολυπλοκότητα του γούστου και των έργων της εποχής, έργα που χωρίς την ύπαρξη της Scagliola δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί.

Αυτή η εξέλιξη της Scagliola σε πραγματική τέχνη είναι που θεμελιώθηκε στην Φλωρεντία λίγο αργότερα, απο τον 18οαιώνα και μετά. Οι δύο μεγάλες σχολές που είχαν αναπτυχθεί ήταν στο Carpi και στη Φλωρεντία της Ιταλίας. Στην τελευταία είναι όμως που εμφανίστηκε εκείνη την εποχή ο Enrico Hugford (1695-1771) χάρη στον οποίο η Scagliola απέκτησε νέες εκφραστικές δυνατότητες. Ο Hugford με τους πειραματισμούς του απογείωσε την τεχνική της Scagliola μεταμορφώνοντας τη σε αληθινό είδος ζωγραφικής, αφήνοντας πίσω του μεγάλα έργα με λεπτές αποχρώσεις και αυξομειώσεις της έντασης του χρώματος, χαρακτηριστικά της ζωγραφικής τέχνης. Επιπλέον, τα παστέλ χρώματα και οι ισορροπημένες δημιουργίες συνάντησαν το γούστο της εποχής κάνοντας την Scagliola εκπληκτικά διαδεδομένη και επιτυχημένη ως το τέλος του επόμενου αιώνα.

Η εξέλιξη της τέχνης Scagliola ανά τους αιώνες αποτελεί μια διαδικασία συνεχούς εξέλιξης και πειραματισμού φτάνοντας μέχρι τις σημερινές δημιουργίες οι οποίες βρίσκουν ποικίλες εφαρμογές.

Σήμερα η καλλιτεχνική αξία, η σπανιότητα και η ομορφιά της τέχνης Scagliola είναι αναμφισβήτητη και υπογραμμίζεται από ιστορικούς και κριτικούς τέχνης, από την αξία των έργων στην διεθνή αγορά και από την ευρεία εφαρμογή σε πασίγνωστα έργα και ιδιωτικές συλλογές.